Bẫy Tư Duy Trong Chính Bộ Não Bạn: Đọc Vị 'Tư Duy Nhanh Và Chậm' Của Daniel Kahneman

Chào anh em đồng môn trên XINH.ME,

Đã bao giờ anh em tự hỏi, tại sao có những quyết định lúc đưa ra thì vô cùng tự tin, chắc như đinh đóng cột, nhưng chỉ vài tiếng sau hoặc vài ngày sau, khi nhìn lại thì chỉ muốn... độn thổ vì quá ngớ ngẩn chưa? Hay tại sao chúng ta cứ liên tục sa vào những cái bẫy tài chính, mua những món đồ chẳng bao giờ dùng đến chỉ vì thấy tấm biển "Giảm giá 50%"?Tôi từng nghĩ mình là một người lý trí, tỉnh táo cho đến khi gấp lại cuốn sách 'Tư Duy Nhanh Và Chậm' (Thinking, Fast and Slow) của bậc thầy kinh tế học hành vi - Daniel Kahneman. Cuốn sách này không chỉ là một tựa sách khoa học khô khan, mà nó là một chiếc gương phản chiếu cực kỳ trần trụi về cách bộ não chúng ta đang vận hành mỗi ngày.

1. Hai vị "tài xế" trong cùng một chiếc xe đầu não

Điều thú vị nhất mà Kahneman mang lại chính là cách ông chia nhỏ bộ phận ra quyết định của con người thành hai nhân vật vô cùng sống động: Hệ thống 1 và Hệ thống 2.Hệ thống 1 (Tư duy nhanh): Đây là anh chàng bốc đồng, làm việc theo bản năng, cảm xúc và cực kỳ nhanh nhạy. Anh ta chịu trách nhiệm nhận diện mặt người, né một chiếc xe đang lao tới, hay tính nhẩm 2 + 2 = 4. Hệ thống 1 luôn bật sẵn, hoạt động tự động và tốn rất ít năng lượng.
Hệ thống 2 (Tư duy chậm): Đây lại là vị giáo sư già cẩn trọng, logic, lười biếng và cực kỳ tốn năng lượng. Hệ thống 2 chỉ thức dậy khi chúng ta cần giải một bài toán phức tạp, đỗ xe vào một khoảng hẹp, hay cố gắng kìm nén sự tức giận trước mặt sếp.Vấn đề nằm ở chỗ nào? Vấn đề là Hệ thống 1 lười biếng nhưng lại nắm quyền kiểm soát phần lớn thời gian. Nó luôn đưa ra những kết luận vội vàng dựa trên những thông tin ít ỏi mà nó có (cơ chế WYSIATI - What You See Is All There Is). Còn Hệ thống 2 thì quá mệt mỏi và bận rộn với cuộc sống hiện đại nên cứ để mặc cho Hệ thống 1 thao túng.

"Bộ não của chúng ta được thiết kế để tiết kiệm năng lượng, chứ không phải để tìm kiếm sự thật tuyệt đối."

2. Những cú tát thực tế từ cuốn sách đến đời sống của chúng taĐọc sách xong, tôi nhận ra phần lớn những sai lầm trong đầu tư, kinh doanh và cả các mối quan hệ cá nhân đều xuất phát từ việc chúng ta để Hệ thống 1 cầm lái quá lâu:

Hiệu ứng mỏ neo (Anchoring Effect):

Anh em có để ý khi đi mua sắm, nếu thấy chiếc áo giá gốc 2 triệu nay sale còn 500k, anh em sẽ thấy nó vô cùng hời không? Thực tế, chiếc áo đó giá trị thực chỉ tầm 300k thôi. Cái giá 2 triệu ban đầu chính là chiếc "mỏ neo" neo chặt tâm trí chúng ta, khiến Hệ thống 1 lập tức ra quyết định mua hàng mà không thèm hỏi ý kiến Hệ thống 2.

Tư duy đổ lỗi cho may rủi và ảo tưởng kiểm soát:

Chúng ta thường trầm trồ ngưỡng mộ những nhà đầu tư thành công rực rỡ và nghĩ họ là thiên tài. Nhưng Kahneman chỉ ra rằng, may mắn đóng vai trò cực kỳ lớn, còn sự tài giỏi chỉ là một phần nhỏ. Hệ thống 1 thích thêu dệt những câu chuyện nhân quả hợp lý cho những sự việc vốn dĩ chỉ là ngẫu nhiên.

Thiên kiến hồi tưởng (Hindsight Bias):

Cái cảm giác "Tôi biết ngay mà!" sau khi một sự việc đã xảy ra chính là trò lừa bịp của bộ não. Chúng ta nghĩ mình thông minh hơn thực tế, để rồi chủ quan trong những lần ra quyết định tiếp theo.

3. Đọc sao cho thấm và ứng dụng thế nào vào thực chiến?

Phải thừa nhận rằng 'Tư Duy Nhanh Và Chậm' không phải là một cuốn sách dễ đọc trước khi đi ngủ. Nó dày, nhiều thuật ngữ tâm lý học và đòi hỏi người đọc phải thực sự suy ngẫm. Nhưng nếu anh em kiên nhẫn, đây sẽ là bộ công cụ gỡ rối tư duy cực kỳ mạnh mẽ:Trong tài chính: Hãy tập thói quen dừng lại 5 phút trước mọi quyết định rót vốn lớn. Hãy bắt Hệ thống 2 phải làm việc bằng cách viết ra các rủi ro tồi tệ nhất thay vì chỉ nhìn vào bức tranh màu hồng do Hệ thống 1 vẽ ra.
Trong công việc & giao tiếp: Đừng vội phán xét một ai đó ngay từ cái nhìn đầu tiên hay một vài biểu hiện ban đầu. Định kiến xuất phát từ Hệ thống 1 thường sai bét nhè.
Trong phát triển bản thân: Biết được giới hạn của bộ não giúp chúng ta khiêm tốn hơn, thừa nhận rằng mình có thể sai và luôn cần thêm dữ liệu trước khi đưa ra kết luận.

Lời kết

Cuộc sống hiện đại với hàng ngàn thông tin nhiễu loạn mỗi ngày đang cố gắng kích thích Hệ thống 1 của chúng ta hoạt động liên tục: giật gân, nhanh, cảm xúc và dễ dãi. Việc đọc và ngẫm nghĩ về cuốn sách của Daniel Kahneman giống như một liều "vắc-xin" giúp anh em chậm lại một nhịp, tỉnh táo hơn trước những cái bẫy tâm lý của chính mình.Còn anh em thì sao? Anh em đã đọc cuốn này chưa và pha "bóp dã man" nào của Hệ thống 1 từng khiến anh em nhớ đời? Cùng chia sẻ dưới phần bình luận để anh em XINH.ME cùng đàm đạo nhé!