[Review Sách] Tư Duy Nhanh Và Chậm: Khi Bộ Não Đang Đánh Lừa Chính Bạn Mỗi Ngày

Chào anh em đồng môn trên XINH.ME,

Đã bao giờ anh em tự hỏi tại sao có những quyết định lúc vừa thốt ra xong là bản thân chỉ muốn... đập đầu vào gối? Ví dụ như tươm tất dắt xe ra đường, thấy sale chiếc áo khoác nhìn qua thì đẹp, tặc lưỡi quẹt thẻ mua ngay mà chẳng cần nhìn giá. Về nhà mặc lên mới tá hóa nhận ra nó vừa kỳ cục vừa chẳng khác gì mấy chiếc ở nhà. Hoặc lúc phỏng vấn xin việc, chỉ vì ấn tượng ban đầu với bộ vest lịch thiệp của nhà tuyển dụng mà ta vô tình bỏ qua những câu hỏi đánh giá chuyên môn sắc bén?Đó không phải là do anh em xui xẻo, mà là vì bộ não của chúng ta đang bị điều khiển bởi một "ông chủ ẩn danh" cực kỳ lém lỉnh. Cuốn sách "Tư Duy Nhanh Và Chậm" (Thinking, Fast and Slow) của bậc thầy tâm lý học Daniel Kahneman (đạt giải Nobel Kinh tế) chính là chiếc gương soi chiếu rõ nét nhất cái sự "lươn lẹo" này của trí tuệ loài người.

1. Hai hệ thống tư duy: Ai mới thực sự là kẻ cầm lái cuộc đời?

Trong tác phẩm dày cộm này, Kahneman chia bộ phận ra quyết định của con người thành hai nhân vật chính:Hệ thống 1 (Tư duy nhanh): Đây là anh chàng nhiệt tình, hành động theo bản năng, cảm xúc và kinh nghiệm được nạp sẵn. Anh ta lúc nào cũng vội vã, làm việc tự động và cực kỳ tốn ít năng lượng. Nhìn thấy con chó nhe nanh đuổi theo? Hệ thống 1 thét lên: "Chạy ngay đi!" - Nhanh gọn, sống còn.
Hệ thống 2 (Tư duy chậm): Đây là ông giáo già đĩnh đạc, lười biếng nhưng cực kỳ thông thái. Ông ấy chuyên giải quyết các bài toán khó, đòi hỏi sự tập trung cao độ, phân tích thiệt hơn. Nhưng khổ nỗi, Hệ thống 2 lại cực kỳ lười. Nó thường xuyên mệt mỏi và có xu hướng... phó mặc mọi chuyện cho Hệ thống 1 quyết định thay.Vấn đề cốt lõi của đời người nằm ở chỗ: Hệ thống 1 đưa ra quyết định dựa trên cảm tính và sự ngụy biện, còn Hệ thống 2 thì lười biếng gật đầu đồng ý. Thế là chúng ta cứ ngỡ mình đang làm chủ, nhưng thực chất đang bị dắt mũi bởi những lối mòn tư duy (bias).

2. Những cú "lật mặt" ngoạn mục của bộ não được phơi bày trong sách

Đọc cuốn sách này, anh em sẽ phải ngã ngửa vì nhận ra mình từng là nạn nhân của hàng loạt bẫy tâm lý. Mình ấn tượng nhất với vài điểm sau:

"Chúng ta thường nghĩ mình đánh giá sự vật qua bản chất thực tế, nhưng thực ra ta chỉ đánh giá dựa trên những gì ta thấy ngay trước mắt (Hiệu ứng WYSIATI - What You See Is All There Is)."

Hiệu ứng mỏ neo (Anchoring Effect): Tại sao các cửa hàng thời trang lại hay trưng bày một chiếc áo giá 5 triệu đồng ngay cửa ra vào? Không phải để bán, mà là để khi anh em nhìn thấy chiếc áo 1 triệu đồng bên trong, ta sẽ thấy nó... rẻ như cho và lao vào mua dù chẳng cần dùng đến.
Sự ảo tưởng về năng lực: Chúng ta hay tự mãn khi đầu tư chứng khoán thắng vài trận đầu, tưởng mình là thiên tài phân tích thị trường, để rồi ăn quả đắng ngắt khi thị trường đảo chiều. Thực chất, đó chỉ là may mắn.
Quy luật trải nghiệm đỉnh - kết (Peak-End Rule): Khi nhớ về một chuyến du lịch hay một mối tình cũ, bộ não không nhớ toàn bộ quá trình dài đằng đẵng mà chỉ nhớ đúng hai khoảnh khắc: Lúc thăng hoa nhất (đỉnh) và lúc chia tay/kết thúc ra sao.

3. Đọc xong sách này, cuộc sống thay đổi thế nào?

Nhiều người chê "Tư Duy Nhanh Và Chậm" là một cuốn sách khô khan, nặng tính hàn lâm và dịch nghĩa hơi khó nuốt. Thú thật, mình cũng phải mất gần một tháng mới gặm xong nó. Nhưng bù lại, giá trị mang lại thực sự đáng từng xu.Sau khi gấp sách lại, mình học được cách "phanh gấp" trước những quyết định tài chính quan trọng. Thay vì để Hệ thống 1 bốc đồng bủa vây, mình tập thói quen hỏi ngược lại bản thân: "Mình đang nhìn thấy toàn cục hay chỉ đang bị chi tiết nào đánh lừa?" Sự cẩn trọng này đã cứu mình khỏi kha khá mấy quả đầu tư "vào bờ" hụt.

Lời kết

Cuộc đời là chuỗi những lựa chọn. Đã đến lúc ngừng việc phó mặc vận mệnh cho những cảm xúc bộc phát nhất thời. Nếu anh em thực sự muốn nâng cấp hệ điều hành tư duy của bản thân, thấu hiểu quy luật chi phối hành vi con người để ứng dụng vào kinh doanh, đầu tư và giao tiếp, thì "Tư Duy Nhanh Và Chậm" là cái tên bắt buộc phải có trên kệ sách.Còn anh em trên XINH.ME, ai đã đọc qua cuốn này chưa? Cùng vào đây bàn xem đoạn nào khiến anh em "vỡ ổ" nhất nhé!