Bẫy tâm lý 'Kẻ giả mạo': Khi nào bạn mới thấy mình đủ giỏi để ngẩng cao đầu?
Chào anh chị em nhà XINH.ME,
Đã bao giờ bạn ngồi trong một phòng họp lớn, nghe sếp tuyên bố giao cho một dự án trọng điểm, miệng thì mỉm cười nhận lời nhưng trong lòng thì lạnh toát và tự hỏi: "Chết rồi, họ nhầm mình với ai à? Mình có biết cái quá gì về món này đâu, sớm muộn gì mọi người cũng phát hiện ra mình chỉ là một kẻ ăn may lừa đảo mà thôi!"?Nếu câu trả lời là có, xin chia buồn (hoặc chúc mừng), bạn đang rơi vào chiếc bẫy tâm lý kinh điển mang tên Hội chứng kẻ giả mạo (Imposter Syndrome). Bài viết này không phải là một bài văn lý thuyết sáo rỗng trích từ sách vở tâm lý học hàn lâm, mà là những trải nghiệm xương máu, những cú ngã đau điếng và cả cách tôi - một đứa từng tự ti đến mức muốn chui xuống đất - đã tự vực dậy chính mình.1. Hội chứng kẻ giả mạo là gì và tại sao nó lại chọn bạn?
Nhiều người lầm tưởng Imposter Syndrome chỉ xuất hiện ở những kẻ kém cỏi. Thực tế phũ phàng ngược lại hoàn toàn! Chính những người xuất sắc, tỉ mỉ, có trách nhiệm và luôn đặt tiêu chuẩn cao mới là "nạn nhân" ưa thích của nó.Nó giống như một con sâu cứ đục khoét tâm trí bạn:Khi bạn đạt điểm cao: "Đề thi năm nay dễ quá thôi."Khi bạn được thăng chức: "Chắc do sếp thương tình hoặc thiếu người nên rảnh tay đẩy mình lên."
Khi bạn nhận lời khen: "Họ chỉ xã giao thôi, chứ thực ra bài mình làm tệ lắm."Cứ thế, thành công của bạn bị bóp méo thành những cú "tạt đầu" may mắn. Bạn luôn sống trong nỗi sợ hãi tột cùng rằng một ngày đẹp trời nào đó, chiếc mặt nạ "giỏi giang" sẽ rơi xuống và thiên hạ sẽ thấy một kẻ bất tài vô dụng.
2. Hành trình bóc trần những chiếc "mặt nạ vô hình"
Tôi nhớ mãi cảm giác cầm tấm quyết định lên làm quản lý dự án cách đây vài năm. Đêm đó tôi thức trắng. Tôi không mừng, tôi hoảng loạn. Tôi bắt đầu đọc tài liệu điên cuồng, ôm đồm mọi việc vì sợ nhân viên cấp dưới phát hiện ra sếp của tụi nó thực ra chẳng biết quái gì về chuyên môn sâu.Kết quả? Tôi kiệt sức (burnout), cáu gắt, và suýt phá hỏng cả dự án vì không dám ủy quyền. Chính giây phút gục ngã đó đã dạy cho tôi một bài học đắt giá:"Sự tự tin không tự nhiên sinh ra khi bạn hoàn hảo. Nó sinh ra khi bạn dám chấp nhận sự bất hoàn hảo của mình và sẵn sàng học hỏi mỗi ngày."Không ai sinh ra đã là chuyên gia. Bill Gates, Elon Musk hay những CEO quyền lực tỷ đô cũng từng phải mày mò học những điều họ chưa biết. Việc bạn không biết một thứ gì đó ở hiện tại không chứng minh bạn là kẻ giả mạo, nó chỉ chứng minh rằng... bạn còn không gian để phát triển!
3. 4 bước thực chiến để đá văng Imposter Syndrome ra khỏi đầu
Là một người đã đi qua vũng lầy này, tôi chia sẻ với anh chị em trên XINH.ME vài mẹo thực tế cực kỳ hiệu quả:Lập 'Thư mục tự hào' (Brag Folder): Hãy tạo một file trong máy tính hoặc một cuốn sổ tay riêng. Mỗi khi nhận được một lời khen, một email cảm ơn từ khách hàng, một thành tích dù là nhỏ nhất (như hoàn thành deadline đúng hạn), hãy ghi hết vào đây. Những ngày tụt cảm xúc, mở ra đọc lại để thấy bằng chứng sờ sờ rằng mình không hề ăn may.Ngừng so sánh phiên bản hậu trường của mình với hào quang sân khấu của kẻ khác: Bạn chỉ đang thấy thành công bóng bẩy của người ta trên LinkedIn hay Facebook, chứ bạn đâu thấy những đêm họ khóc vì bất lực, những lần họ nộp đơn xin nghỉ việc vì áp lực. Ai cũng chật vật cả, chỉ là họ không bô bô lên mạng thôi.
Đổi ngôn từ trong đầu (Reframing): Thay vì nói "Mình không làm được việc này đâu vì mình gà lắm", hãy đổi thành "Mình chưa làm việc này bao giờ, đây là cơ hội hay để học thêm một kỹ năng mới". Sức mạnh của ngôn từ sẽ định hình lại cách não bộ phản ứng với thử thách.
Chia sẻ nỗi sợ với người đáng tin cậy: Imposter Syndrome cực kỳ thích sống trong bóng tối và sự cô độc. Khi bạn dám mở lời với một đồng nghiệp thân thiết hoặc mentor rằng: "Dạo này em/anh áp lực quá, thấy mình kém cỏi sao ấy", bạn sẽ ngạc nhiên khi nhận lại câu trả lời: "Ủa, tao tưởng chỉ có mình tao bị thế chứ!". Hóa ra ai cũng sợ, thế là chúng ta nhẹ lòng.
